Coachen: de ontplooiing van talenten

De nieuwe kleren van de keizer


Untitled document

Hoe weet je zeker dat je de beste beslissingen neemt? Doe je dat als iedereen om je heen je bevestigt en je gelijk geeft?
Hoe zou de keizer zich achteraf hebben gevoeld, die poedelnaakt over straat ging nadat iedereen hem verteld had  dat hij van die prachtige kleren aanhad...
Een Belgische minister vond hiertegen zeventig jaar geleden een probaat middel.

Untitled document

Zijn naam was Paul Henri Spaak. Een markante Belgische jurist en politicus, die leefde van 1899 tot 1972. Het stuurloze België van vandaag zou maar wat blij zijn met zijn wederopstanding.
Tussen 1935 en 1957 bekleedde hij diverse ministersposten. Onder lastige omstandigheden bracht hij het er telkens goed af. Hoe deed hij dat?

Geert van Istendaal beschrijft in zijn boek Tot het Nederlandse Volk hoe Spaak een niet onbekende, maar wel ondergewaardeerde functie introduceerde in zijn kabinetten: die van tegenspreker. Tegensprekers zijn van alle tijden, maar Spaak promoveerde ze van lastpost tot nuttige toetssteen.
In het kabinet van de socialistische Spaak zaten alleen rode atheïsten, wat het voor hem natuurlijk verleidelijk maakte zich naar de mond te laten praten en zich onaantastbaar te wanen. Hij koos echter een andere weg en haalde iemand binnen die in elk opzicht een tegenpool was: een rechtse edelman van katholieke huize. Die dwong met zijn tegenspraak de andere kabinetsleden ertoe alle argumenten op het scherp van de snede te beargumenteren, of te herzien.

Zo'n constructie kan zeer succesvol zijn, mits hij voldoet aan een aantal voorwaarden.
Zo moeten er regels zijn die de tegenspreker beschermen tegen zijn collega's. Medewerkers zijn per definitie gemener dan hun baas en de sociale veiligheid en status van de tegenspreker moeten zijn gewaarborgd.
Een tweede voorwaarde is dat er echt wordt geluisterd. Als de tegenspreker bij wijze van formaliteit zijn of haar zegje mag doen zonder dat dit gevolgen heeft voor de besluitvorming of de argumentatie, is er sprake van een loos ritueel.
Tenslotte is het niet voldoende dat de tegenspreker een recalcitrante aard heeft; hij of zij dient ook goed geïnformeerd en terzake kundig te zijn.

Koester dus de luis in de pels van je organisatie, de mug die om je hoofd zoemt en af en toe prikt. Het lijkt minder comfortabel, maar de kwaliteit van je beleid zal er sterk door verbeteren.

Heb je af en toe behoefte aan een kritisch klankbord?
Leiderschap in Beweging heeft het tegenspreken hoog in het vaandel. Bel ons voor een lastig gesprek!